TÜRKİYE’DE BOŞANMA DAVALARI REHBERİ Yabancı ve Türk Eşler Açısından

TÜRKİYE’DE BOŞANMA DAVALARI REHBERİ Yabancı ve Türk Eşler Açısından Hukuki Hatlar Türkiye’de evliliğin sona ermesi yalnızca iki kişinin özel haya9na ilişkin değildir; kamu düzenini de ilgilendiren hukuki bir süreç?r. Boşanma davaları, Türk Medenî Kanunu (TMK), Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülür. Boşanma sonucunda yalnızca evlilik bağları çözülmez; velayet, nafaka, tazminat, mal rejimi ve kişisel ilişki gibi pek çok konu da gündeme gelir. Bu rehber ile , özellikle taraflardan birinin yabancı uyruklu olduğu evliliklerde, Türkiye’de boşanma davalarının işleyişini, kanunî dayanakları ile mali ve zamansal sonuçlarını ayrın9lı şekilde açıklamayı hedefledik. I. Boşanma Sebepleri (TMK m.161–166) Türkiye’de (TMK’da) boşanma sebepleri sınırlı sayıda düzenlenmiş?r; bunlar dışında boşanma kararı verilemez.

1. Zina (TMK m.161) Öğrenme tarihinden i?baren 6 ay, fiilden i?baren 5 yıl içinde dava açılabilir. Affeden eş dava hakkını kaybeder. İspa9 oldukça zordur.
2. Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK m.162) Öğrenmeden i?baren 6 ay, olaydan i?baren 5 yıl içinde dava açılabilir. Şahit gereklidir.
3. Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK m.163) Suç işleyerek hayat geçirilmesi veya haysiyetsiz yaşam evlilik birliğini etkiliyorsa boşanma sebebidir. Suç kısmı mahkeme kararına bağlıdır.
4. Terk (TMK m.164) Evlilik yükümlülüklerini yerine ge?rmemek amacıyla terk veya haklı sebep olmadan dönmeme en az 6 ay sürmeli; mahkeme ihtarına rağmen dönülmemelidir. Can güvenliği nedeniyle terkler is?sna sayılabilir.
5. Akıl Hastalığı (TMK m.165) Resmî sağlık kurulu raporuyla akli melekeleri yerinde olmadı saptanan ve evliliği çekilmez kılan akıl hastalığı boşanma sebebidir.
6. Evlilik Birliğinin Sarsılması (TMK m.166/1–2) Ortak haya9n sürdürülmesi beklenemeyecek ölçüde sarsılma halinde her eş dava açabilir. En çok başvurulan madde. Deliller ve şahitler ile desteklenmeli, karşı taradn da benzer ithamlarda bulunabileceği düşünülmelidir.
7. Anlaşmalı Boşanma (TMK m.166/3) Evlilik en az 1 yıl sürmüş olmalı; taraflar boşanma ve sonuçları konusunda protokol sunmalı ve duruşmada genellikle bizzat hazır bulunmalıdır. 1 yıllık evlilik şekil şar9dır. Protokolde her konuda anlaşılmalıdır. En kötü anlaşma , en iyi anlaşmazlıktan iyidir man9ğı geçerli ise seçilecek yöntemdir. II. Boşanmanın Sonuçları
8. Velayet Esas olan çocuğun üstün yararıdır (TMK m.339 vd.).

-Velayet kararı kesin nitelikte olsa da koşullar değişirse değiştirilebilir (TMK m.183). Dikkat , boşanma sonrası da dava görülmesi mümkündür.

-Velayet hakkı olmayan ebeveynle kişisel ilişki düzenlenir. Çocuğun hiç görüştürülmemesi seçenek değildir( is?snalar hariç)

1. Nafaka Türk hukukunda dört tür nafaka vardır:

-Tedbir nafakası (TMK m.169)

-İş?rak nafakası – çocuk için (TMK m.182)

-Yoksulluk nafakası – eş için (TMK m.175)

-Yardım nafakası – hısımlara karşı (TMK m.364) Ar9ş: TMK m.176 uyarınca kuralen TÜFE oranında artırılır; taraflar farklı ar9ş oranı kararlaştırabilir. Anlaşmalı boşanmada da genellikle bu oranlar kullanılır. İptal/Azaltma: Mali durum değişikliği, evlenme, fiilen evlilik benzeri birliktelik vb. hallerde mümkündür (TMK m.176/3). Nafaka da boşanma sonrası dava ile değiştirilebilir.

1. Tazminat

Maddî tazminat (TMK m.174/1): Mevcut/beklenen menfaatleri zedelenen, kusursuz veya daha az kusurlu eş isteyebilir.

Manevî tazminat (TMK m.174/2): Kişilik hakları saldırıya uğrayan eş isteyebilir. Miktar, tarafların sosyal-ekonomik durumu ve kusur ağırlığına göre hâkimce takdir edilir. Yazılı oran olmadığı için hakimde oluşturulucak kanaat etkili olacak9r.

1. Mal Rejimi ve Mal Paylaşımı Boşanma ile edinilmiş mallara ka9lma rejimi tasfiye edilir. Aksi anlaşma yoksa seçilen mal rejimi edinilmiş mallara ka9lımdır.(TMK m.218 vd.).

Katkı payı alacağı

Değer ar9ş payı alacağı

Artık değere katılma alacağı Bu davalar boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılır; çoğu zaman daha uzun ve yüksek değerli süreçlerdir. III. Boşanma Davası Türleri ve Usulî Süreç

1. Çekişmeli Boşanma

Dayanak: TMK m.166/1–2.

Kusur araştırması: Hâkim tarafların kusur oranlarını belirler.

Aşamalar (HMK yazılı yargılama):

1. Dilekçeler tea?si (dava–cevap–cevaba cevap–ikinci cevap)
2. Ön inceleme
3. Tahkikat (tanık, deliller, gerekirse bilirkişi/pedagog)
4. Sözlü yargılama
5. Hüküm (kabul/ret)

Süre: İlk derece genelde 18 -36 ay sürer ; is?naf ve Yargıtay ile 3–4 yıla uzayabilir.

1. Anlaşmalı Boşanma

Dayanak: TMK m.166/3.

Şartlar: Evlilik en az 1 yıl; protokol; tarafların duruşmada bizzat kabul beyanı; hâkimin uygun bulması.

1. Anlaşmalı Boşanmada Süre: Genellikle tek celse; karar 1–3 ayda kesinleşebilir. Duruşma sonrası doğrudan boşanma kesinleşmez. Karar yazılması ve kesinleşmesi gerekir. Yetkili mahkeme ortak irade ile ikamet yerinden farklı seçilebilir.
2. Dava Açılış Usulü

Görev: Aile mahkemesi (yoksa asliye hukuk mahkemesi).

Yetki (HMK m.6, TMK m.168): Davacı veya davalının yerleşim yeri yahut eşlerin son 6 ay birlikte oturdukları yer.

1. Masraflar ve Harçlar (2025 İzmir Örneği)

Başvuru harcı, peşin karar harcı, gider avansı, bilirkişi/pedagog ücretleri.

Başlangıç masrafları yaklaşık 4.000–7.000 TL peşin harç + yol,vergi,pul gibi diğer giderler olarak değerlendirilebilir. Süreç uzarsa ek giderler doğabilir.

1. Süreler ve Kanun Yolu

Çekişmeli: İlk derece 1–3 yıl; is?naf ~1 yıl; Yargıtay ~2–3 yıl.

Anlaşmalı: İs?nafa gidilmez; kısa sürede kesinleşir.

1. Yabancı Eş ile Boşanma

Türkiye’de dava açılabilir (MÖHUK).

Yabancı ülke hukukuna göre tanıma–tenfiz gerekebilir; özellikle velayet kararları için önemlidir. Yurtdışındaki boşanma kararları ülkemizde dava yolu ile tanı9lır.

1. Duruşmaya Ka9lma

Çekişmeli: Avukat varsa taradın gelmesi zorunlu değildir. Tavsiye olarak müvekkiller en az bir defa hakim huzuruna davet edilir.

Anlaşmalı: Tarafların bizzat katlımı kaide; yalnız vekil yeterli değildir. Yurtdışı ikamet halinde istisnalar mevcuttur.

1. Deliller Tanık beyanları; mesaj/e-posta/sosyal medya kayıtları (hukuka uygun elde edilmiş olmalı); fotoğraf, video; sağlık raporları, kolluk tutanakları; banka/ tapu kayıtları; pedagog–sosyal inceleme raporları, diğer.
2. Tedbirler ve Yasaklar

• Tedbir nafakası, geçici velayet (TMK m.169).
• 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaş9rma.
• Yurt dışı çıkış yasağı otoma?k değildir; çocuk kaçırma riski varsa talep üzerine konabilir, is?snadır. IV. Nafaka, Tazminat, Velayet ve Mal Rejimi (Detaylar)

1. Nafaka Türleri 1.1 Tedbir nafakası (TMK m.169) – Dava süresince tarafların/çocukların geçimi için. 1.2 İş?rak nafakası (TMK m.182) – Çocuğun bakım ve eği?m giderleri için. 1.3 Yoksulluk nafakası (TMK m.175) – Yoksulluğa düşecek eş lehine; süresizdir, şartlar değişirse kaldırılabilir. 1.4 Yardım nafakası (TMK m.364) – Hısımlara karşı; boşanmayla doğrudan ilgili değildir. Ar9ş–İptal hükümleri: Bkz. TMK m.176.
2. Tazminat 2.1 Maddî tazminat (TMK m.174/1) – Kusursuz/az kusurlu eş isteyebilir. 2.2 Manevî tazminat (TMK m.174/2) – Kişilik hakları ihlali halinde. 2.3 Hesaplama – Hâkim somut olaya göre belirler; alt–üst sınır yoktur.
3. Velayet 3.1 Genel ilkeler (TMK m.182) – Çocuğun üstün yararı esas9r. Akli melekeleri uygun çocuklar mahkemece dinlenebilir. 3.2 Karar – Eği?m, sağlık, sosyal yaşam düzenlenir; gerek?ğinde pedagog raporu alınır. 3.3 Değiş?rme (TMK m.183) – Koşullar değişirse talep edilebilir. 3.4 Çocuğun görüşü – Uygun yaş ve olgunlukta dinlenebilir.
4. Kişisel İlişki (TMK m.182/2) Gün–saat belirlenir; telkin ve zarar verici davranışlar yasak9r; ihlalde icra yolu işle?lebilir. Klasik görüş tarihleri şu şekildedir: Haya sonları: Her ayın birinci ve üçüncü hayalarının Cumartesi günü saat 10.00’dan Pazar günü saat 18.00’e kadar.

Dini bayramlar: Dini bayramların birinci günü baba ile, ikinci günü anne ile, üçüncü günü yine baba ile (dört gün ise dönüşümlü olacak şekilde).

Milli bayramlar ve resmi ta?ller: Resmî ta?llerin ikinci günü saat 10.00’dan akşam 18.00’e kadar. Yarıyıl ta?li: Yarıyıl ta?linin ikinci hayası tamamıyla.

Yaz tatili: Yaz tatilinde Temmuz ayının ilk yarısı anne ile, ikinci yarısı baba ile; Ağustos ayının ilk yarısı baba ile, ikinci yarısı anne ile. 5) Mal Rejimi ve Paylaşım 5.1 Rejim türleri (TMK m.202 vd.) – Edinilmiş mallara ka9lma (yasal), mal ayrılığı, mal ortaklığı, paylaşmalı mal ayrılığı. 5.2 Yasal rejim – Evlilikte edinilen mallar paylaşılır; katkı/değer ar9ş/ka9lma alacakları doğabilir. 5.3 Dava usulü – Boşanma kesinleşmesinden sonra, aile mahkemesinde; zamanaşımı 10 yıl (TMK m.178). 5.4 Önemi – En büyük ekonomik değer çoğunlukla bu davalarda ortaya çıkar. Uzun soluklu dava türleridir. Birden fazla bilirkişi raporu ve keşif gerek?rebilir. 6) Ziynet Eşyaları Düğünde takılan ziynetler karine olarak takıldığı kişiye aizr; aynen iade veya bedeli talep edilebilir (yerleşik iç?hat). 7) Avukatlık Ücretleri (İzmir Barosu 2025)

• Çekişmeli boşanma: 117.000 TL’den aşağı olamam üzere dava türüne göre
• Anlaşmalı boşanma: 90.000 TL’den aşağı olmamak üzerine dava türüne göre Hak edilen ek menfaatlere göre ilgili menfaatlerden ücret alınabilir. Genel işleyiş olarak anlaşmalı davalarda dahil vekalet ücre? 3 aylık nafaka ücre?nin al9na inmemek üzere kararlaş9rılır.
• Mal rejimi ve parasal talepler: Alınan değerin %16’sına kadar ek ücret alınır. V. Yabancı Unsurlu Boşanma, Tanıma–Tenfiz ve Süreler

1. Yabancı Unsur ve Uygulanacak Hukuk (MÖHUK)

*MÖHUK m.14: Boşanma ve ayrılık, eşlerin müşterek millî hukukuna; yoksa müşterek mutad mesken hukukuna tabidir.

*Türkiye’de açılan davalarda görevli–yetkili mahkeme aile mahkemesidir. İzmir mahkemeleri genel olarak bu alanda tecrübelidir.

1. Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Geçerliliği

*Tanıma: Yabancı boşanma kararının Türkiye’de geçerli sayılması.

*Tenfiz: Kararın Türkiye’de icra edilebilir hâle gelmesi.

*Şartlar (MÖHUK m.54): Kararın kesinleşmesi, kamu düzenine aykırılık bulunmaması, münhasır yetkiye girmemesi vb.

1. Süreler

*Anlaşmalı boşanma: En az 1 yıl evlilik; tek celse; gerekçeli karar tebliğinden i?baren 2 hayalık is?naf süresi sonunda kesinleşir; ortalama 1–3 ay.

*Çekişmeli boşanma: İlk derece 1–3 yıl; is?naf +1 yıl; Yargıtay +2-3 yıl; toplam 4–6 yıl.

1. Masraflar (Örnek) Başlangıç masrafları yaklaşık 4.000–7.000 TL peşin harç + yol,vergi,pul gibi diğer giderler olarak değerlendirilebilir. Harçları devlet belirler, diğer masraflar belgeli olarak veya baştan bildirilerek yapılır.
2. Kanun Yolu

*Boşanma kararlarına karşı is?naf mümkündür (HMK m.341); süre tebliğden i?baren 2 haya.

*Yargıtay incelemesi is?naf kararının temyiziyle olur; her dosya otoma?k gitmez.

1. Uygulamada Görülen Sorunlar

*Yabancı eşin duruşmalara ka9lımındaki güçlükler, tanıma–tenfizde eksik apos?l/tercüme nedeniyle ret, uluslararası velayet uyuşmazlıkları (Lahey Sözleşmesi), mal rejimi davasının erken açılması, nafakanın döviz cinsinden belirlenmesinde kur farkı sorunları.

1. Önemli Notlar

*Yabancı eşin Türkiye’de malvarlığı varsa, boşanma sonrası mal rejimi davası kri?k önem taşır.

*Mal rejimi davasında zamanaşımı 10 yıldır. VI. Deliller, Duruşma Süreci ve Hâkim Uygulamaları

1. Deliller İspat yükü taraflardadır (HMK m.190). Kabul edilen deliller: tanık, elektronik yazışmalar, ses/kamera kayıtları (hukuka uygunluk şar9yla), kolluk ve sağlık raporları, banka–otel–tapu kayıtları vb. Yemin delili (HMK m.225 vd.) is?snaen kullanılabilir.
2. Duruşma Süreci

*Anlaşmalı: Tek celse; tarafların özgür iradesi teyit edilir; protokol okunur ve onaylanır. Eksik hüküm varsa hakim boşluğu doldurabilir( taraflara sorarak)

*Çekişmeli: Dilekçeler, ön inceleme, tahkikat, sözlü yargılama, hüküm.

1. Hâkimin Rolü TMK m.184 gereğince re’sen araş9rma ilkesi geçerlidir; çocuk yararı göze?lir; protokol uygun bulunmazsa anlaşmalı boşanma reddedilebilir; nafaka miktarı somut duruma göre takdir edilir.
2. Sosyal İnceleme Raporu/Pedagog Çocukla ilgili kararlarda SİR ve pedagog görüşü alınabilir; hâkim rapora bağlı olmamakla birlikte çoğunlukla dikkate alır.
3. Delillerin Değerlendirilmesi Tek tanık beyanı genelde yeterli görülmez; iki tanık veya güçlü belgeler aranır. Hukuka aykırı deliller kural olarak reddedilir; şiddet/hayata kast gibi is?snai hallerde farklı değerlendirmeler olabilir.
4. Duruşmalara Ka9lım

*Anlaşmalı: Her iki eşin bizzat ka9lımı zorunludur. Bildirilen is?snalar geçerlidir.

*Çekişmeli: Vekil ile temsil mümkün; taraf ve vekil gelmezse dosya işlemden kaldırılabilir. ( bir defa hakim ile duruşmada denk gelinmesi tavsiye edilir)

1. Tanıkların Önemi Tanıklar olayları bizzat görmüş olmalıdır; duyuma dayalı beyanlar yeterli değildir; çelişkili beyanlar dikkate alınmaz. Sürece yüksek etki eden bir delildir.
2. Duruşma Düzeni ve Gizlilik Taraflar–avukatlar hazır bulunur; tanıklar dinlenir; hâkim sulh imkânını sorabilir. Boşanma duruşmaları kural olarak alenî değildir; gizlilik kararı verilebilir. Uygun yaşta çocuk mahkeme veya pedagog eşliğinde dinlenebilir.
3. İcra ve Yap9rımlar Çocuk teslimine uyulmazsa icra yoluyla zorla teslim; nafaka ödenmezse icra takibi ve İİK m.344 uyarınca 3 aya kadar tazyik hapsi mümkündür. VII. Boşanma Sonrası Süreçler, Mal Rejimi Davaları ve Kri[k Noktalar
4. Kesinleşme Duruşmada kısa karar açıklanır; gerekçeli karar tebliğ edilir; 2 hayada is?nafa gidilmezse kesinleşir ve nüfusa işlenir.
5. Kimlik–Medeni Hâl Boşanma kesinleşince nüfus kaydı güncellenir. Kadın evlenmeden önceki soyadına döner; evlilik soyadını kullanmaya devam için mahkeme izni gerekir (TMK m.173).
6. Mal Rejimi Davaları 01.01.2002’den i?baren yasal rejim “edinilmiş mallara ka9lma”dır. Boşanma kesinleşince rejim sona erer.

*Katkı payı ve katılma alacağı talep edilebilir.

*Dava, boşanmadan ayrı açılır; zamanaşımı 10 yıl; görev aile mahkemesi; malvarlığı tespi?nde boşanma davasının açıldığı tarih esas alınır.

1. Ziynet ve Çeyiz Düğünde takılan ziynetler takılan kişiye aizr; aynen iade veya bedeli istenebilir.
2. Velayet ve İlişkiler Koşullar değişirse velayet değiş?rilebilir (TMK m.183). Çocuğun soyadı kural olarak babanın soyadıdır (TMK m.321); üstün yarar gerekçesiyle değiş?rilebilir.
3. Nafakanın Sona Ermesi/Değişmesi İş?rak nafakası reşitle sona erer; yoksulluk nafakası alacaklının evlenmesiyle sona erer (TMK m.176). Mali durum değişirse ar9rma/azaltma mümkündür.
4. Tazmina9n İcrası Kesinleşmeden sonra icra edilebilir; ödenmezse haciz uygulanabilir.
5. Aile Konutu (TMK m.194) Boşanma sonrası aile konutunun hangi eşe özgüleneceğine hâkim karar verir; çoğunlukla velaye? alan eş lehine kullanım hakkı tanınır.
6. Uluslararası Uyuşmazlıklar Çocuğun haksız yurtdışına çıkarılması hâlinde Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi uygulanır; iade kararları gündeme gelebilir.
7. Cezaî Sonuçlar Nafaka ödememe ve çocuk teslimine aykırılıkta hapis yap9rımları; aile içi şiddexe 6284 kapsamı tedbirler uygulanır. VIII. Uygulamada Pra[k Sorular ve Kısa Özet
8. Görev–Yetki: Görev aile mahkemesi; yetki davacı/davalı yerleşim yeri veya son 6 ay birlikte oturulan yer (TMK m.167–168).
9. Harç–Masraf: Başlangıçta ~4.000–7.000 TL; bilirkişi/keşif ve diğer masraflar eklenebilir.
10. Süre: Anlaşmalı 1–3 ay; çekişmeli ilk derece 1–3 yıl; is?naf +1; Yargıtay +2-3 (toplam 4–6 yıl).
11. Kanun yolu: Anlaşmalıda is?naf hakkından feragatla hızla kesinleşme; çekişmelide is?naf/temyiz mümkündür.
12. Nafaka: İş?rak üniversiteye kadar sürebilir; yoksulluk süresiz olabilir; ödenmezse icra ve tazyik hapsi.
13. Velayet: Çocuğun üstün yararı; koşullar değişirse velayet değişikliği.
14. Tazminat: Maddî–manevî tazminat hâkim takdirinde; yasal limit yok.
15. Cezaî yap9rımlar: Nafaka ve çocuk teslimi ihlallerinde hapis; şiddexe 6284 tedbirleri.
16. Deliller: Tanık, mesaj, sosyal medya, raporlar; hukuka aykırı deliller kuralen reddedilir.
17. Duruşma ka9lımı: Anlaşmalıda bizzat; çekişmelide vekil ile mümkün.
18. Yurt dışı çıkışı: Boşanma davası tek başına yasak doğurmaz; çocuk kaçırma riski varsa tedbir konabilir.
19. Ortak mallar–ziynet: Ziynetler takılana ( genelde kadına) aizr; edinilmiş mallar mal rejimi davasında paylaşılır.
20. Mal varlığı–katkı payı: Boşanmadan ayrı; zamanaşımı 10 yıl; en yüksek ekonomik değer genelde burada doğar.
21. Avukatlık ücretleri (2025 İzmir): Çekişmeli 117 bin TL; anlaşmalı 90bin TL; başlar , mal rejimi %16.
22. Son ha9rlatma: Hâkim, çocuk yararı ve kamu düzenini re’sen göze?r; protokoller dikkatle hazırlanmalı, önceki tecrübelere önem verilmelidir.